De Kracht van het Geluid - Denys Blacker

Toen ik in februari 2001 voor het eerst in Nederland met Anet samenwerkte, was ik een van de vijf kunstenaars die waren uitgenodigd om deel te nemen aan de show The Wolf en the Winter die zij had georganiseerd. Zij was de laatste die optrad en wat mij in haar werk het meeste raakte was de wijze waarop ze haar stem gebruikte en de kracht die van haar zingen uitging. Voor mij zijn de centrale en belangrijkste thema's Anets gebruik van haar stem als instrument en de geheimzinnige communicatie die zich bij haar performances voltrekt wanneer het publiek wordt meegevoerd door haar vibraties en nu eens tot tranen geroerd is en dan weer in de lach schiet. Dan zie je niet meer de kunstenaar maar lijkt het of ze in bezit wordt genomen door een sterkere emotie, die door haar lichaam siddert, haar gezicht verwringt en buitengewone klanken voortbrengt.

Toen Anet mij vroeg iets voor haar boek te schrijven, dacht ik enige tijd na over haar werk, en geïnspireerd door de beelden besloot ik de eigenschappen van klank en communicatie te onderzoeken en een stuk te schrijven dat zich richt op het magische karakter en de kracht van het geluid.

De kracht van de klank

De stem is het leven zelf. De beweging, de blik, de aanraking, zelfs de adem die uit de neusgaten komt, reiken niet zover, niet zover als de stem reikt.

Hazrat Inayat Khan

Klank en de magische kracht ervan zijn alom aanwezig in de scheppingsverhalen of kosmologieën van vele culturen en tradities.
De oerklank wordt beschouwd als de meest verfijnde en goddelijke vorm van geluid.
In de hindoe-kosmologie is de scheppende oertoon Aum de kracht waaruit de vele bestaanswerelden voortkomen.
De soefibeweging van de islam hecht een aanzienlijke betekenis aan geluid, om te beginnen aan de abstracte klank genaamd saut-e sarmad. De schepping komt voort uit saut, en uit saut verspreidt zich al het licht. Ook de scheppingsklank hu wordt als zeer heilig beschouwd. Moslims noemen deze ism-e Azam, oftewel de naam van de Hoogste. Ze beschouwen deze als de oorsprong en het einde van elk geluid en als de achtergrond van elk woord. Elk dier en elke klok en gong maakt volgens hen het geluid hu; zo roept de hele schepping voortdurend de naam van de Hoogste uit.

In het boek Genesis van het Oude Testament sprak Elohim ‘Er zij licht' en er was licht. Het gevolg van zijn goddelijke uitspraak is licht.
Volgens de legende van de Tsalagi-indianen (Cherokee) weerklinkt ‘de oertoon, de grondslag van alle werelden', in het kwartskristal.
Het scheppingsverhaal van de Hopi-indianen vertelt over de bezieling van alle vormen op aarde doordat de Spinnevrouw het Scheppingslied tot hen zingt.
De Chinese Taoïstische verhalen spreken over Kung, de Grote Natuurtoon.
De oude Egyptenaren geloofden dat de god Thot uitsluitend met zijn stem de wereld had geschapen.
In de Popul Vuh, uit de Maya-traditie, wordt de eerste echte mensen het leven geschonken louter door de kracht van het woord.

De moderne fysica vat het heelal en zijn ontstaan tegenwoordig op in termen van trilling. Bij een experiment dat onlangs door kosmologen werd uitgevoerd heeft een telescoop, die op grote hoogte aan een ballon hing die om de zuidpool cirkelde, het bestaan van harmonische tonen ontdekt die in de eerste fracties van een seconde na de Oerknal als een klok hebben weerklonken. Volgens Paola de Bernadis van de universiteit van Rome was ‘het vroege heelal vol geluidsgolven die materie en licht min of meer samenpersten en verdunden zoals geluidsgolven lucht in een fluit of trompet samenpersen en verdunnen.'

De Engelse natuurkundige Rupert Sheldrake schrijft over morfische energievelden, dit zijn energievelden die vorm en gedaante teweegbrengen.

Dr. Hans Jenny, een Zwitserse arts en natuurkundige, heeft in zijn experimenten met geluid en materiaal ontdekt dat anorganische stoffen geometrische vormen aannemen als ze door geluid in trilling worden gebracht. Hij noemt dit cymatiek.

Op elk niveau en in elk kader van ons hedendaagse leven worden wij dag en nacht bestookt door geluid. Dit doorlopende spervuur van lawaai is ons zo vertrouwd geworden dat we het meestal niet eens meer opmerken of horen waar het vandaan komt. Onze oren zijn verdoofd en ongevoelig geworden. De overdaad aan informatie die via onze oren tot ons komt is te veel voor ons om te verwerken en dus sluiten we ons af, en elke dag die voorbijgaat zijn we steeds minder in staat de geluiden uit de wereld om ons heen te onderscheiden en te herkennen. We sluiten ons lukraak af. Uiteindelijk worden we misschien wel zo ongevoelig dat we onze eigen omgeving niet meer kunnen begrijpen, te zeer in onszelf gekeerd om nog iets te voelen en te verdoofd om ons daar druk om te maken.

Maar door ons doof te houden voor alle geluiden, door wel te horen maar niet te luisteren, lopen we het gevaar het kind met het badwater weg te gooien, want te midden van alle geluidshinder bestaan er tonen, trillingen en muziek die geen negatieve uitwerking op ons hebben maar juist ons wezen kunnen inspireren, transformeren en helen. We kunnen het geluid van het heelal niet meer boven het lawaai van de televisie uit horen, maar het heelal weerklinkt voor een ieder die de tijd neemt om te luisteren.

Om ons heen zijn allerlei frequenties en trillingen; frequenties die we kunnen zien, frequenties die we kunnen horen en andere die onze waarneming te buiten gaan. De uitwerking die deze trillingen op ons hebben is al duizenden jaren bekend en wordt tot in detail uitgelegd in de Indiase Vedische teksten en andere oude mystieke leren.

De moderne wetenschap meet geluidstrillingen in hertz.

Van laag-frequente trillingen (alles boven de 11 hertz) is bewezen dat we er rusteloos en gejaagd van worden. (Hoogspanningsdraden geven 50-60 hertz af).

Extreem lage frequenties (ELF) kunnen overal in doordringen; in theorie kunnen ze als wapen gebruikt worden om levende wezens te doden.

Frequenties van onder de 7 hertz leiden tot een gevoel van welbehagen en ontspanning dat bekendstaat als de alfa-toestand. Naar verluidt is de gunstigste frequentie 6,8 hertz. Interessant is dat er door de piramide van Gizeh een constante frequentie van 6,8 hertz gaat.

Wie de alfa-toestand weet te bereiken met natuurlijke middelen als lichamelijke disciplines die de ademhaling beheersen en besturen, kan tot een staat van verhoogde waarneming en diepe ontspanning komen waarin het lichaam zelf evenwichtiger frequenties voortbrengt en een hoger bewustzijn bereikt.

Even belangrijk als de eigenlijke klank die we horen of de trilling die we waarnemen is de boodschap die erdoor wordt overgebracht, iets wat niet te beschrijven of begrijpen is als louter geluid. Dane Rudhyar gebruikt het woord toon om dit verschijnsel te beschrijven. ‘Aangezien klank en wil neutraal zijn, kunnen ze voor destructrieve of constructieve doeleinden worden aangewend. Een toon is een toon en niet zomaar een geluid omdat hij een welomlijnde opzet en bedoeling overbrengt. Hij draagt en verbreidt op fysiek-biologisch niveau de bewuste wil. Het is een vocale toon die magische kracht bezit.'

In de Indiase Vedische leer betekent Anahata onverslagen, ongedeerd, ongeschonden en intact. Het is een latente klank die gereed is om zich te ontrollen uit de geest en tot uitdrukking te komen. Het is niet de klank van de tong of het strottenhoofd, maar van het hart. Het is een onhoorbaar, geestelijk soort geluid, waarop onder bijzondere omstandigheden de niet-lichamelijke aspecten van het menselijk bewustzijn kunnen meetrillen.

Jonathan Goldman spreekt van intentie; het idee dat geluid het vermogen heeft de intentie van degene die het voortbrengt over te dragen op degene die het ontvangt. ‘Intentie is de energie achter het geluid. Het is de gedachte en de wil die we hebben als we een geluid maken.'

Goethe schreef nadat hij Paganini had gehoord over `een geheimzinnige kracht die iedereen kan voelen en die geen filosofie kan verklaren.'

De Spaanse dichter García Lorca schrijft over de eigenschap duende, die hij in zijn geschriften verklaart als ‘het mysterie, de wortels die het moeras doordringen dat wij allen kennen en niet begrijpen, maar dat ons alles schenkt wat in de kunst blijvend is.'

Dit is dan de eigenschap die ons in staat stelt tot gebeden en smeekbeden, betoveringen of elke uitgesproken wens die met behulp van de intentie wordt opgeroepen. Het is ook de bron van onze emotie als we naar poëzie luisteren, of van ons vermogen uit de toon van iemands stem zijn stemming op te maken. Een reeks noten wordt erdoor omgezet in een kunstwerk, dat creativiteit en inspiratie op de toehoorder weet over te brengen.

Dr. Tomatis, een Franse arts, heeft zich jarenlang verdiept in de heilige klanken van de wereld en de functie van het oor en het horen, en hij heeft ontdekt dat klanken rijk aan harmonie en boventonen de hersenschors laden en bevorderlijk zijn voor de gezondheid en het welzijn. Als wij langdurig zingen, stimuleren we het limbische gedeelte van de hersenen - als het ware de portier tussen het bewuste en het onbewuste.

De schepping van harmonie berust op klinkerklanken, die aanwezig zijn in heilige woorden en klanken van over de gehele wereld.

De ah-klank is bijvoorbeeld te vinden in de meeste goden- en godinnennamen op aarde; Boeddha, Kuan Yin, Maria, Krishna, Yah, enzovoorts, en ook in tal van heilige woorden; Aum, Amen, Halleluja, in de Indiase traditie corresponderend met het chakra en de energie van het hart.

Ah is het geluid dat wij maken als we voor het eerst onze longen vullen en het laatste dat we zullen maken als de adem ons lichaam verlaat.

Wij zijn op elk niveau het meest gezond als we trillen met dezelfde frequentie als de rest van de natuurlijke wereld, letterlijk in de maat met het heelal. Door
geconcentreerd zingen of opzeggen van heilige klanken, mantra's (gedachten die ons van illusie bevrijden) of gebeden kunnen we de energie en trilling van de geesteswereld naar ons toe halen via een soort onzichtbare geleider van transcendente energie, waarbij onze woorden met de oorspronkelijke scheppende klank meetrillen. Rudolph Steiner schrijft: ‘Als de mens zich artistiek met de toon bezighoudt, zet hij zijn oor aan het hart van de natuur zelf; hij wordt de wil van de natuur gewaar en geeft deze weer in een reeks tonen.'

Eenmaal in contact met deze energie is het mogelijk haar als creatieve of destructieve kracht te sturen.

Er zijn de laatste tijd gecontroleerde studies uitgevoerd door de cardioloog Dr. Randolph Byrd, M.D., waarin hij de doelmatigheid van het gebed als geneesmiddel observeert, en de uitkomsten laten duidelijk zien dat het gebed in de fysieke wereld een heilzame werking heeft. Patiënten voor wie ergens werd gebeden vergden minder medisch ingrijpen en hadden een hoger herstelpercentage dan patiënten voor wie dit niet gebeurde.

In Japan wordt de beoefenaars van vechtsporten geleerd een diepe, zeer heftige kreet te slaken genaamd Ki ai die bedoeld is om de tegenstander te doden.

We kunnen er zeker van zijn dat elk geluid dat wij maken, elke muziek die wij scheppen, elke klank die wij uiten, een uitwerking zal hebben op alles om ons heen, en in de wereld zal resoneren. Van de toon van onze stem en de keus van onze woorden tot de meer gerichte bezigheden als een mantra opzeggen en zingen, is er een directe wisselwerking tussen ons en het heelal, die bijdraagt aan de disharmonie of harmonie om ons heen.

We leven in een tijd waarin onze wereld wordt overvoerd en verward door de kunstmatige trillingen van miljoenen mobiele telefoons, televisies, radio's, enzovoorts. Niemand kan nog in de verste verte nagaan welke uitwerking dit op onze gezondheid en omgeving kan hebben.

Het is niet alleen een religieuze maar ook een politieke daad geworden om de televisie uit te zetten en alleen te zitten in gebed, onze scheppingskracht en onze wensen voor een betere wereld uit te spreken of onze mobiele telefoon uit te schakelen om naar het geluid van de wind te luisteren, om het creatieve te verkiezen boven het apathische en te geloven in de kracht van de klank.

Denys Blacker
Madremanya
November 2003